การมาถึงของ AI ในระบบสาธารณสุขไทย

เมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2569 สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (NSTDA) ได้จัดงาน AISaMD Demo Day ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) และสมาคมรังสีวิทยาแห่งประเทศไทย เพื่อผลักดัน AI ทางการแพทย์ของไทยสู่มาตรฐานสากล ผลิตภัณฑ์ที่นำมาแสดงรวมถึงระบบ AI สำหรับคัดกรองความผิดปกติในช่องท้อง เครื่องมือตรวจจับกระดูกสะโพกหักจากภาพเอกซเรย์ ระบบคัดกรองมะเร็งตับด้วยอัลตราซาวด์ และแพลตฟอร์มคัดกรองมะเร็งเต้านมบนคลาวด์

DeepGI: AI ที่ช่วยแพทย์ส่องกล้อง

DeepGI (Deep Technology for Gastrointestinal Tracts) เป็นนวัตกรรม AI ที่พัฒนาโดยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ออกแบบมาเพื่อช่วยแพทย์ระหว่างการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และทางเดินอาหาร ระบบสามารถตรวจจับและจำแนกเนื้อเยื่อผิดปกติแบบเรียลไทม์ด้วยความแม่นยำเกิน 90% ปัจจุบัน DeepGI ได้รับการรับรองจาก อย. ไทยให้ใช้ในการคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ทั่วไปแล้ว และทีมพัฒนากำลังขยายขอบเขตการใช้งานไปสู่มะเร็งทางเดินอาหารชนิดอื่นภายใน 3 ปี

RiskOCA: AI เพื่อชุมชน

RiskOCA (Risk Assessment for Oral Cancer) เป็นแพลตฟอร์มคัดกรองมะเร็งช่องปากที่ใช้ AI ช่วยวิเคราะห์ภาพถ่ายภายในช่องปาก แอปพลิเคชันนี้ออกแบบมาให้อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ใช้งานได้ง่าย โดยใช้กล้องสมาร์ทโฟนถ่ายภาพและให้ AI ประเมินความเสี่ยงจากการเรียนรู้จากภาพที่ผ่านการติดป้ายกำกับกว่า 2,226 ภาพ การศึกษาเชิงปฏิบัติการในจังหวัดชนบทของไทยแสดงให้เห็นว่า อสม. สามารถใช้ RiskOCA เพื่อคัดกรองมะเร็งช่องปากในชุมชนได้จริง ซึ่งเป็นประโยชน์อย่างมากในพื้นที่ห่างไกลที่การเข้าถึงทันตแพทย์มีจำกัด

AI Breath Test: การคัดกรองที่ไม่ต้องเจาะเลือด

นักวิจัยไทยกำลังพัฒนาเครื่องตรวจลมหายใจที่ใช้ AI วิเคราะห์สารระเหยในลมหายใจเพื่อตรวจจับมะเร็งหลายชนิด โดยผลการทดสอบเบื้องต้นแสดงความไว 85% สำหรับมะเร็งตับ 97% สำหรับมะเร็งตับอ่อน และ 82% สำหรับมะเร็งท่อน้ำดี หากเทคโนโลยีนี้สำเร็จในระดับการใช้งานจริง จะเป็นทางเลือกที่รวดเร็ว ราคาถูก และไม่รุกรานร่างกายในการคัดกรองมะเร็งในวงกว้าง

ผลกระทบต่อชุมชนและระบบสาธารณสุข

การนำ AI มาใช้ไม่ได้แทนที่แพทย์ แต่ช่วยเสริมศักยภาพของบุคลากรที่มีอยู่อย่างจำกัด ในโรงพยาบาลชุมชนที่ขาดแคลนแพทย์เฉพาะทาง AI ช่วยให้บุคลากรทั่วไปสามารถคัดกรองได้แม่นยำขึ้น ในชุมชนห่างไกล AI ช่วยให้ อสม. กลายเป็นด่านหน้าในการคัดกรองมะเร็งช่องปากและมะเร็งผิวหนัง

มุมมองจากนักวิจัย

ศาสตราจารย์ ดร.รังสฤษฎ์ เริกนิมิตร หัวหน้าโครงการ DeepGI กล่าวว่า “เป้าหมายของเราไม่ใช่แค่การสร้าง AI ที่แม่นยำ แต่คือการทำให้ AI นี้เข้าถึงได้จริงในโรงพยาบาลทุกระดับ ไม่ว่าจะเป็นโรงพยาบาลศูนย์หรือโรงพยาบาลชุมชน” วิสัยทัศน์นี้สะท้อนความมุ่งมั่นที่จะใช้เทคโนโลยีเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ ไม่ใช่สร้างความเหลื่อมล้ำใหม่