ตัวเลขที่บอกอนาคตของระบบสาธารณสุขไทย

โรคต้อกระจกเป็นสาเหตุสำคัญของการสูญเสียการมองเห็นในประเทศไทย โดยคิดเป็นสัดส่วนสูงถึงร้อยละ 70 ของผู้ที่ตาบอด และมักพบในกลุ่มผู้สูงอายุ รวมถึงผู้ป่วยโรคเรื้อรังอย่างเบาหวาน ตัวเลขนี้มีความหมายมากกว่าสถิติทางการแพทย์ เพราะเมื่อประเทศไทยก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ จำนวนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องย่อมหมายถึงจำนวนผู้ป่วยต้อกระจกที่ระบบสุขภาพจะต้องรองรับในอีกไม่กี่ปีข้างหน้าอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ทำไม “การรอให้ผู้ป่วยมาหาเรา” จึงใช้ไม่ได้อีกต่อไป

ในอดีต การรักษาต้อกระจกมักเริ่มต้นเมื่อผู้ป่วยเดินทางมาพบแพทย์ด้วยตนเองหลังจากมีอาการตามัวลงอย่างชัดเจน แต่ด้วยจำนวนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นและข้อจำกัดของบุคลากรทางการแพทย์ในพื้นที่ห่างไกล วิธีการแบบตั้งรับนี้จึงไม่เพียงพอต่อสถานการณ์ โมเดลที่ได้ผลคือการที่โรงพยาบาลและหน่วยงานสาธารณสุข “ออกไปหาผู้ป่วย” ก่อนที่อาการจะลุกลามถึงขั้นตาบอด ซึ่งเป็นแนวทางที่กำลังถูกนำมาใช้มากขึ้นในหลายพื้นที่ของประเทศไทย

สงขลา: ตัวเลขที่พิสูจน์ว่าการคัดกรองเชิงรุกได้ผลจริง

ที่จังหวัดสงขลา โครงการคัดกรองและผ่าตัดต้อกระจกเชิงรุกสำหรับผู้สูงอายุในชุมชนประจำปีงบประมาณ 2569 ดำเนินการโดยความร่วมมือระหว่างองค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลา โรงพยาบาลสิงหนคร และสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เขต 12 โดยมีผู้เข้ารับการคัดกรอง 302 คน พบผู้ต้องส่งต่อเพื่อรับการรักษาเพิ่มเติม 40 คน และมีผู้ได้รับการผ่าตัดแล้ว 209 คน สิ่งที่น่าสนใจไม่ใช่เพียงตัวเลขการผ่าตัด แต่คือกระบวนการคัดกรองในชุมชนที่ช่วยให้ผู้สูงอายุที่อาจไม่รู้ตัวว่าตนเองเป็นต้อกระจก ได้เข้าสู่ระบบการรักษาอย่างทันท่วงที

มุกดาหาร: บทเรียนจากพื้นที่ที่หลากหลายทางภูมิศาสตร์

จังหวัดมุกดาหารมีผู้สูงอายุจำนวน 58,959 คน กระจายอยู่ในพื้นที่ที่หลากหลาย ตั้งแต่ที่ราบลุ่มแม่น้ำไปจนถึงพื้นที่ราบเชิงเขา ซึ่งบางพื้นที่มีอุปสรรคในการเข้าถึงบริการทางการแพทย์ การที่โรงพยาบาลมุกดาหารเลือกออกคัดกรองเชิงรุกในทั้ง 7 อำเภอ แทนการรอให้ผู้ป่วยเดินทางเข้ามา แสดงให้เห็นถึงความเข้าใจในบริบทของพื้นที่ และนำไปสู่การค้นพบผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง 200 คนที่ได้รับการผ่าตัดในเวลาต่อมา แนวทางนี้สามารถเป็นต้นแบบสำหรับจังหวัดอื่นที่มีลักษณะภูมิประเทศคล้ายคลึงกัน

จากภาระของระบบสุขภาพ สู่โอกาสในการคืนคุณภาพชีวิต

ทุกการผ่าตัดต้อกระจกที่ประสบความสำเร็จไม่เพียงแต่คืนการมองเห็นให้กับผู้ป่วยหนึ่งคน แต่ยังลดภาระของครอบครัวและระบบสาธารณสุขในระยะยาว ผู้ป่วยที่กลับมามองเห็นได้ชัดเจนสามารถดูแลตนเองได้มากขึ้น ลดการพึ่งพาผู้อื่น และกลับมามีส่วนร่วมในกิจกรรมทางสังคมและเศรษฐกิจได้ตามศักยภาพ การลงทุนในการคัดกรองเชิงรุกจึงไม่ใช่ค่าใช้จ่าย แต่คือการลงทุนในคุณภาพชีวิตของประชาชนและความยั่งยืนของระบบสาธารณสุขไทยในยุคสังคมสูงวัย